Πότε δεν κάνει να παίρνεις συμπληρώματα διατροφής — και ποια χρειάζονται προσοχή

Πότε δεν κάνει να παίρνεις συμπληρώματα διατροφής — και ποια χρειάζονται προσοχή

Τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν να είναι χρήσιμα όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη, όπως διατροφική έλλειψη, αυξημένες απαιτήσεις ή ειδική κλινική κατάσταση. Δεν είναι όμως ακίνδυνα επειδή πωλούνται χωρίς συνταγή. Περιέχουν δραστικές ουσίες που μπορεί να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα, να επηρεάσουν εξετάσεις αίματος ή να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες όταν λαμβάνονται σε λάθος δόση, για μεγάλο χρονικό διάστημα ή χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Πότε δεν πρέπει να παίρνεις συμπληρώματα χωρίς καθοδήγηση

1. Όταν δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη
   
   Η λήψη συμπληρωμάτων «προληπτικά», χωρίς εξετάσεις ή αξιολόγηση διατροφής, δεν είναι πάντα σωστή πρακτική. Το περισσότερο δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερο. Για αρκετές βιταμίνες και μέταλλα υπάρχουν ανώτατα ασφαλή όρια πρόσληψης, πάνω από τα οποία αυξάνεται ο κίνδυνος ανεπιθύμητων ενεργειών.
   
   
2. Όταν λαμβάνεις φαρμακευτική αγωγή
   
   Πολλά συμπληρώματα μπορούν να επηρεάσουν τη δράση φαρμάκων. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτικά, αντιυπερτασικά, αντιδιαβητικά, αντικαταθλιπτικά, ανοσοκατασταλτικά ή φάρμακα για τον θυρεοειδή. Ακόμη και ένα «φυσικό» προϊόν μπορεί να αλλάξει την αποτελεσματικότητα ή την ασφάλεια μιας αγωγής.
   
   
3. Πριν από χειρουργείο ή επεμβάσεις
   
   Ορισμένα συμπληρώματα και φυτικά σκευάσματα μπορεί να επηρεάσουν την αιμορραγία, την αρτηριακή πίεση, τον καρδιακό ρυθμό ή την αναισθησία. Γι’ αυτό πριν από χειρουργείο, οδοντιατρική επέμβαση ή άλλη επεμβατική πράξη, είναι σημαντικό να ενημερώνεται ο γιατρός για κάθε συμπλήρωμα που λαμβάνεται.
   
   
4. Σε εγκυμοσύνη, θηλασμό και παιδική ηλικία
   
   Στην εγκυμοσύνη, στον θηλασμό και στα παιδιά, τα συμπληρώματα δεν πρέπει να λαμβάνονται αυθαίρετα. Κάποια μπορεί να είναι απαραίτητα, όπως το φυλλικό οξύ όταν συστήνεται, όμως άλλα μπορεί να είναι ακατάλληλα ή ανεπαρκώς μελετημένα για αυτές τις ομάδες.
   
   
5. Όταν υπάρχει χρόνιο νόσημα
   
   Σε παθήσεις του ήπατος, των νεφρών, της καρδιάς, του θυρεοειδούς ή σε αυτοάνοσα νοσήματα, η χρήση συμπληρωμάτων χρειάζεται εξατομίκευση. Για παράδειγμα, σε νεφρική νόσο μπορεί να χρειάζεται προσοχή σε κάλιο, μαγνήσιο, φώσφορο και λιποδιαλυτές βιταμίνες, ενώ σε ηπατική νόσο ορισμένα φυτικά σκευάσματα μπορεί να επιβαρύνουν το ήπαρ.
   
   
6. Όταν υπάρχουν τιμές εκτός ορίων στις εξετάσεις αίματος
   
   Όταν οι εξετάσεις αίματος δείχνουν τιμές εκτός φυσιολογικών ορίων, η λήψη συμπληρωμάτων χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Δείκτες όπως σίδηρος, φερριτίνη, βιταμίνη Β12, φυλλικό οξύ, βιταμίνη D, ασβέστιο, κάλιο, μαγνήσιο, ηπατικά ένζυμα (SGOT/AST, SGPT/ALT, γ-GT, ALP), νεφρική λειτουργία (ουρία, κρεατινίνη, eGFR) και θυρεοειδικές ορμόνες (TSH, FT4, FT3) πρέπει να αξιολογούνται συνολικά. Μια χαμηλή ή υψηλή τιμή δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρειάζεται συμπλήρωμα, γιατί μπορεί να κρύβει διαφορετικές αιτίες που χρειάζονται διερεύνηση.
   

Ποια συμπληρώματα θέλουν ιδιαίτερη προσοχή

Σίδηρος

Ο σίδηρος δεν πρέπει να λαμβάνεται χωρίς εξετάσεις, καθώς η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να είναι επικίνδυνη. Χρειάζεται αξιολόγηση αιματολογικών δεικτών, φερριτίνης και της αιτίας πιθανής αναιμίας.

Βιταμίνη D και ασβέστιο

Η βιταμίνη D και το ασβέστιο χρειάζονται σωστή δοσολογία. Η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να αυξήσει το ασβέστιο στο αίμα και να επιβαρύνει νεφρούς ή καρδιαγγειακό σύστημα.

Βιταμίνη Α, β-καροτένιο και βιταμίνη Κ

Η βιταμίνη Α και το β-καροτένιο χρειάζονται προσοχή, ειδικά σε εγκυμοσύνη, καπνιστές ή πρώην καπνιστές. Η βιταμίνη Κ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα που λαμβάνουν βαρφαρίνη, επειδή μπορεί να επηρεάσει την αντιπηκτική δράση.

Ιώδιο

Συμπληρώματα ιωδίου ή φυκιών, όπως το kelp, δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς καθοδήγηση σε άτομα με θυρεοειδικά προβλήματα, γιατί τόσο η έλλειψη όσο και η υπερβολή ιωδίου μπορεί να επηρεάσει τη θυρεοειδική λειτουργία.

Βιοτίνη

Η βιοτίνη, που υπάρχει συχνά σε συμπληρώματα για μαλλιά, νύχια και δέρμα, μπορεί να επηρεάσει ορισμένες εργαστηριακές εξετάσεις, όπως δείκτες καρδιάς και θυρεοειδικές ορμόνες. Γι’ αυτό πρέπει να αναφέρεται πριν από εξετάσεις αίματος.

Φυτικά, detox και προϊόντα αδυνατίσματος

Φυτικά σκευάσματα όπως πράσινο τσάι σε εκχύλισμα, ashwagandha, kava ή πολυσυστατικά “detox” προϊόντα μπορεί σπάνια να επιβαρύνουν το ήπαρ. Προϊόντα αδυνατίσματος, bodybuilding ή σεξουαλικής ενίσχυσης θέλουν επίσης προσοχή, καθώς έχουν συσχετιστεί με μη δηλωμένες δραστικές ουσίες.

Προβιοτικά

Τα προβιοτικά είναι γενικά ασφαλή για πολλούς υγιείς ανθρώπους, αλλά δεν είναι κατάλληλα για όλους. Σε σοβαρή ανοσοκαταστολή, νοσηλεία ή πρόωρα βρέφη πρέπει να δίνονται μόνο με ιατρική οδηγία.

Συμπέρασμα

Το σωστό συμπλήρωμα είναι αυτό που καλύπτει πραγματική ανάγκη, στη σωστή δόση, για το σωστό άτομο και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Πριν ξεκινήσει οποιοδήποτε συμπλήρωμα, χρειάζεται αξιολόγηση διατροφής, εξετάσεων, ιστορικού και φαρμακευτικής αγωγής.

Τα συμπληρώματα μπορούν να βοηθήσουν, αλλά όταν λαμβάνονται τυχαία μπορεί να κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό.